woensdag, november 22, 2017
Keuze van de Redactie
U bent hier: Home / Landen / Nederland / Benoeming staatsraad Gerard Hoes: verdere afbraak van de rechtszekerheid
Benoeming staatsraad Gerard Hoes: verdere afbraak van de rechtszekerheid

Benoeming staatsraad Gerard Hoes: verdere afbraak van de rechtszekerheid

  • Nederland
  • SAMENVATTING Het is wenselijk om de adviserende taak van de Raad van State te scheiden van zijn rechtsprekende, om de onafhankelijkheid van de laatste te waarborgen. De Raad van State zelf en het departement van justitie zijn daarover niet enthousiast. Dit heeft zijn weerslag in het wetsvoorstel tot splitsing dat in voorbereiding is. Ook de benoeming als staatsraad van de Directeur Generaal van het ministerie van Justitie, Gerard Hoes, lijkt een bijdrage om Justitie meer invloed op de bestuursrechtspraak te geven en de voorgestelde splitsing op een zijspoor te zetten.
  • eduGrw-pubs
  • edugrw@gmail.com

Vriend en vijand zijn het er over eens dat de struikelpartijen van de Minister van Veiligheid en Justitie hun oorzaak vinden in een ministerie dat niet is toegerust op zijn taken, waaronder het informeren van de baas. Minister Van der Steur heeft daarom na zijn derde struikeling een zuivering van zijn departement beloofd en zelfs bij hem werkzame klokkenluiders in de dop aangemoedigd zich te laten horen. Anders dan meer gestruikel levert het nog niet op.

Directeur-generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving, Gerard Hoes, ontspringt de zuiveringsdans. Hij maakte de overstap van Justitie naar de Raad van State, Afdeling advisering, waar hij in januari tot staatsraad in buitengewone dienst werd benoemd. Over die benoeming is nu commotie omdat mr. Hoes betrokken was bij het wetsvoorstel om de adviserende afdeling van de Raad van State te scheiden van de rechtsprekende afdeling.

De Afdeling rechtspraak is de hoogste algemene bestuursrechter van het land en kan o.m. door de overheid en de burger worden ingeroepen in geschillen tussen haar/hem en (andere) overheden. Er gaan al langere tijd stemmen op die de onafhankelijkheid van de bestuursrechtspraak in twijfel trekken nu ditzelfde orgaan de in het geding zijnde overheid tevens adviseert over wetgeving en bestuur. In het regeerakkoord is daarom opgenomen dat beide Afdelingen van elkaar worden gescheiden. De Raad van State zelf vindt dat beide elkaar versterken en juicht scheiding dus niet toe. In de kern bevestigt dit argument dat het samenhokken de onafhankelijkheid van de bestuursrechtspraak, althans van de Afdeling rechtspraak, aantast.

Bravo voor de regering, zou je zeggen. Het wetsvoorstel dat de splitsing moet vormgeven is echter verre van wat de voorstanders van splitsing voor ogen stond. De schijn is er dat ook het Justitieel departement helemaal niet blij was met het splitsingsidee. In het reorganisatievoorstel is veel tegemoet gekomen aan de wensen van de Raad van State. In dat licht is de benoeming van Hoes als staatsraad, gezien in samenhang met zijn hoedanigheid van grondlegger van dit reorganisatievoorstel, zonder enige twijfel dubieus, zoals SP’er Michiel van Nispen terecht heeft opgeworpen. De minister van justitie ziet echter geen bezwaar en van belangenverstrengeling is volgens hem geen sprake. Daarmee lijkt zich verder af te tekenen dat als het om onafhankelijke rechtspraak gaat niets er meer toe doet, bij justitie niet maar ook bij de Raad van State niet. Hoe erg is dat?

Wie de samenstelling bekijkt van de ‘rechters’ die de afdeling Rechtspraak bevolken, moet concluderen dat bij bestuursrechtspraak sprake is van het bekende verhaal van de slager en het te keuren vlees. Bijna alle staatsraden komen uit de ambtelijk-bestuurlijke koker en bekijken de wereld met overheidsogen en dat is niet in het belang van de burger die zijn recht zoekt.

Mede ten grondslag aan die samenstelling van de Afdeling rechtspraak ligt de ingrijpende reorganisatie die in de jaren ’90 van de vorige eeuw heeft moeten plaatsvinden naar aanleiding van een ‘Europese uitspraak’. Die uitspraak hield in dat de toen nog ‘rechtsprekende’ Kroon geen onafhankelijke rechter was omdat de Kroon, kortweg, dezelfde minster was als die het bestreden besluit had genomen. Dat was tegen de Europese regels, waarin elk land de onafhankelijkheid van de rechter moet waarborgen.

In korte tijd moest er enorm gereorganiseerd worden en moesten juristen uit alle hoeken en gaten voornamelijk vanachter overheidsbureau’s worden weggesleept om ook de nieuw te vormen administratieve rechtbanken te bemannen. Het uiteindelijke gevolg is dat de administratieve rechtspraak weliswaar geen bestuurscollege meer is, maar de facto wel een verlengstuk van de overheid is.

Zo wordt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State bemand door een enkele ex-advocaat, maar verder door ex-ambtenaren van gemeenten, provincies, ministeries of de Raad van State zelf, door ex-Officieren van Justitie, door ex-wethouders, ex-burgemeesters, voorheen nog ex-ministers en een ex plv landsadvocaat, allemaal gepokt en gemazeld in behartiging van overheidsbelangen en veelal met die belangen vergroeid. Van die besmetting om belangen vooral vanuit overheidsperspectief te bezien komt men niet snel meer af, zeker niet in de bij de Raad van State heersende cultuur, die deze gezichtshoek versterkt.

Een levendige illustratie daarvan wordt gevormd door de persoon van de vice-president van de Raad van State, degene die er de dagelijkse leiding heeft en beleidslijnen uitzet (de koning is traditioneel Voorzitter, daarom is de vice-president bepalend). Deze vice-president is de CDA-jurist Piet Hein Donner, de wegens de Schipholbrand afgetreden ex-minister van justitie, ex-minister van sociale zaken en ten behoeve van zijn voordracht als huidige vicepresident afgetreden ex-minster van binnenlandse zaken. De man die destijds in de functie van minister van Justitie geen enkel bezwaar zag in het tappen en opslaan van de gegevens van alle burgers, in het afluisteren van journalisten en van gesprekken van verdachten met hun advocaten en artsen. De man ook die de ernst niet inzag van het feit dat zijn ministerie willens en wetens tot tweemaal toe ontlastend bewijsmateriaal had achtergehouden in de Schiedammer Parkmoord.

Aan het hoofd van ’s lands hoogste algemene bestuursrechterlijke organisatie, die tot taak heeft de kwaliteit van het openbaar bestuur te bewaken, staat een man die de wereld naar zijn hand zet als hem daartoe de mogelijkheid wordt geboden. Zijn benoeming tot VP in 2012 leidde ook toen tot grote verontwaardiging, ook in de Tweede Kamer, al was het omdat op voorhand andere kandidaten zich niet hoefden te melden in de openbare sollicitatieprocedure. Het verzet tegen de man en de procedure was vruchteloos. Old boys-network was ook toen onbreekbaar.

De afdeling Rechtspraak is dus een bolwerk van ambtelijk-bestuurlijke vrinden. Van rechtspreken zonder de last van politieke invloeden, wenselijkheden en een-tweetjes is geen sprake. Zoals medici en advocaten in tuchtcolleges mild zijn voor hun vakbroeders, zo zijn staatsraden in de Afdeling rechtspraak mild voor bestuurders en belangen van onze publiekrechtelijke organen. De benoeming van Hoes bij de afdeling advisering ligt in het verlengde daarvan. Immers, eerder was hij al staatsraad bij de afdeling rechtspraak, hoewel benoemd voor het leven werd hij van daaruit Directeur-Generaal op het ministerie van Justitie en nu is hij, wederom voor het leven, benoemd in de adviserende afdeling van de Raad van State. Daarbij maken juist deze ervaringen hem, zo antwoord de huidige minister van Justitie op vragen van SP-er Van Nispen, zo uitermate geschikt voor die functie. Voor het belang van de minister en zijn departement geldt dat inderdaad. Want Hoes is bij die Raad van State-afdeling in de gelegenheid om zijn invloed te laten gelden op de afdeling rechtspraak en wel zo, dat hij met zijn ervaringen op het justitieel departement precies weet wat op dat departement wenselijk wordt geacht aangaande bestuursrechtelijke uitspraken. Voor de belangen van de burger in een bestuursrechtelijk geschil is die loopbaan van Hoes echter weinig vertrouwenwekkend.

Het is daarom tamelijk zorgwekkend dat zowel Justitie als de Raad van State zich niet bekommeren om benoemingen van leden en staatsraden en zelfs van vice-presidenten waarvan de noodzakelijke onafhankelijkheid zeer ter discussie gesteld kan worden. Benoemingen ook, die belangenverstrengeling in zich bergen. De Tweede Kamer zou zich in die benoemingsprocessen meer moeten laten horen en gelden.

In deze gang van zaken schuilt ook het antwoord op de vraag in hoeverre een splitsing van de beide afdelingen zinvol is en daadwerkelijk de rechtspraak van de Raad van State onafhankelijk zal maken. Het is duidelijk dat in de huidige samenstelling met nagenoeg uitsluitend ambtelijk-bestuurlijke staatsraden bij de Afdeling rechtspraak het antwoord ontkennend is. Pas als de huidige staatsraden vervangen worden door juristen met een van de overheid onafhankelijk verleden kan vertrouwen in de onafhankelijkheid van de Afdeling rechtspraak ontstaan. Staatsraden worden voor het leven benoemd, juist om hun onafhankelijkheid te waarborgen. We zien aan het carrière-verloop van staatsraad Gerard Hoes, voor de tweede keer voor het leven benoemd, dat die ‘benoeming voor het leven’ een futloos rudiment uit vroeger dagen is en dat dit geen enkele waarborg meer is voor onafhankelijkheid. Kwalijk is voorts, dat een dergelijk soort benoeming  een noodzakelijke herbemanning binnen een aanvaardbare reorganisatietijd frustreert. Reorganisatie zal dus via natuurlijk verloop moeten plaatsvinden. Dat levert het risico dat onafhankelijk ingestroomde staatsraden worden besmet met de autoriteit en de cultuur van hen die er van oudsher zitten. Een andere weg lijkt er echter op dit moment niet te zijn. Om te voorkomen dat in de toekomst het zelfde oponthoud bij te nemen maatregelen optreedt, zouden de nieuw ingestroomde, niet-geïnfecteerde staatsraden benoemd moeten worden tot wederopzegging. Het is aan het parlement om daar nu vorm aan te gaan geven, zodat we mogelijk over twee generaties een vertrouwenwekkende hoogste bestuursrechter hebben.

 

Over edugrw

Schrijf Uw Reactie

Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *

*

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Kies de person met
de hand omhoog *

Scroll To Top