zaterdag, november 25, 2017
Keuze van de Redactie
U bent hier: Home / Rubrieken / Kunst & Cultuur / Tentoonstelling ‘De waanzin nabij’ van 15 juli t/m 25 september in het Van Gogh Museum.
Tentoonstelling ‘De waanzin nabij’ van 15 juli t/m 25 september in het Van Gogh Museum.

Tentoonstelling ‘De waanzin nabij’ van 15 juli t/m 25 september in het Van Gogh Museum.

  • Nederland
  • Waarom sneed Vincent van Gogh zijn oor af, waaraan leed hij precies en waarom pleegde hij zelfmoord? Voor het eerst wijdt het Van Gogh Museum een tentoonstelling aan Van Goghs ziekte: De waanzin nabij. Zo’n 25 schilderijen en tekeningen uit de laatste anderhalf jaar van Van Goghs leven vertellen het verhaal van zijn strijd tegen zijn ziekte. Daaronder zijn enkele belangrijke bruiklenen uit internationale musea, zoals het portret dat hij van zijn arts Félix Rey maakte, een topstuk uit het Poesjkin Museum in Moskou dat voor het eerst in het Van Gogh Museum te zien is.
  • Van Gogh Museum
  • info@vangoghmuseum.nl

Originele brieven en bijzondere documenten worden getoond, zoals een onlangs ontdekte brief van dokter Rey met tekeningen die laten zien dat Van Gogh zijn hele oor afsneed. Maar ook een politierapport en de petitie uit 1889 van Van Goghs buurtbewoners uit Arles om hem te laten opsluiten. Voor het eerst wordt bovendien de revolver getoond die is gevonden in een veld bij Auvers-sur-Oise waar Van Gogh zijn zelfmoordpoging deed. Het is goed mogelijk dat dit het wapen is waarmee hij zichzelf destijds van het leven wilde beroven. De tentoonstelling is van 15 juli t/m 25 september 2016 te zien in het Van Gogh Museum in Amsterdam.

Van Goghs kunst ontstond ondanks zijn ziekte

Vincent van Gogh (1853-1890) werd in de laatste anderhalf jaar van zijn leven geplaagd door een grillige en onvoorspelbare ziekte die zijn bestaan ingrijpend veranderde. Tijdens de aanvallen van zijn ziekte was de kunstenaar dagen, soms weken totaal in de war en niet in staat tot werken. In de tussenliggende periodes was hij helder en schilderde en tekende hij onverminderd veel. Werk leek zijn enige houvast, de beste remedie in de strijd tegen zijn ziekte.

De waanzin nabij laat zien dat Van Goghs kunst niet moet worden beschouwd als een product van zijn ziekte maar ontstond ondanks die ziekte. Schilderijen, tekeningen en documenten belichten de cruciale momenten uit Van Goghs ziektegeschiedenis. De tentoonstelling laat zien hoe Van Gogh met zijn ziekte omging, hoe zijn omgeving erop reageerde en of zijn psychische gesteldheid zijn werk al dan niet beïnvloedde. Ook passeren de verschillende diagnoses die in de loop der tijd door artsen zijn gesteld de revue.

Brief van dokter Rey over Van Goghs oor

Het ‘oorincident’ waarmee Van Goghs ziekte zich in december 1888 tijdens zijn verblijf in het Zuid-Franse Arles manifesteerde, wordt in de tentoonstelling gereconstrueerd aan de hand van getuigenissen en brieven. Een bijzondere bruikleen is de recent ontdekte brief van dokter Félix Rey, de arts die Van Gogh verpleegde in het ziekenhuis. De brief werd in een Amerikaans archief gevonden door Bernadette Murphy in het archief van Irving Stone (The Bancroft Library, University of Berkeley, California), tijdens onderzoek voor haar boek Van Goghs Oor, het ware verhaal.

Rey maakte tekeningetjes in deze brief die aantonen dat Van Gogh zijn hele linkeroor afsneed, en niet zoals lange tijd werd gedacht slechts een deel ervan. Hiermee is een einde gekomen aan een langdurige biografische onduidelijkheid. Reys brief wordt getoond naast Van Goghs portret van de arts, dat de kunstenaar aan hem gaf als dank voor zijn goede zorgen. Dit prachtige schilderij uit het Poesjkin Museum in Moskou is nu voor het eerst in het Van Gogh Museum te zien.

Nooit eerder getoonde documenten

Het Portret van Dr. Félix Rey hangt in de tentoonstelling naast Stilleven rond een bord met uien (Kröller-Müller Museum, Otterlo), dat Van Gogh direct na zijn terugkeer uit het ziekenhuis schilderde. Hij probeerde zijn leven weer op te pakken, maar er volgden al snel nieuwe aanvallen en ziekenhuisopnames. Enkele belangrijke documenten uit het gemeentearchief van Arles die nooit elders zijn geëxposeerd geven inzicht in Van Goghs geestelijke toestand en de moeilijke situatie waarin hij zich bevond. Zo zetten zijn buurtbewoners een handtekeningenactie op touw om hem te laten opsluiten en werd een gedwongen opname overwogen.

Uiteindelijk besloot Van Gogh in mei 1889 zich vrijwillig te laten opnemen in de inrichting van het nabijgelegen Saint-Rémy-de-Provence, waar hij een jaar zou blijven. Schilderijen en tekeningen uit die periode, zoals De tuin van de inrichting en Het ommuurde korenveld na een storm (beide Van Gogh Museum, Amsterdam), illustreren hoe hij met zijn ziekte worstelde en het schilderen als houvast zocht om er niet aan onderdoor te gaan.

Zelfverkozen dood

Ten slotte worden de omstandigheden van Van Goghs zelfverkozen dood op 29 juli 1890 in het Noord-Franse dorp Auvers-sur-Oise uitgebreid belicht. In de tentoonstelling is onder meer zijn laatste schilderij, Boomwortels, te zien en het portret dat de arts Paul-Ferdinand Gachet van Van Gogh tekende op zijn sterfbed (beide Van Gogh Museum, Amsterdam).

Ook wordt voor het eerst de kleine, zwaar verroeste revolver getoond die mogelijk het wapen is geweest waarmee Van Gogh zichzelf van het leven wilde beroven. Deze zakrevolver (privécollectie) werd omstreeks 1960 in Auvers gevonden door een boer bij het bewerken van zijn land. Het gaat om een zakrevolver type ‘Lefaucheux à broche’, klein kaliber, 7mm, die is gevonden in een akker achter het kasteel van Auvers waar Van Gogh zelf zei zijn zelfmoordpoging te hebben gedaan.

De staat van corrosie geeft aan dat het wapen zo’n 50 tot 80 jaar in de grond moet hebben gezeten, en de geringe vuurkracht van dit wapen kan verklaren waarom de kogel van zo dichtbij was afgeketst op een rib, zoals dokter Gachet vaststelde. De kogel boog naar beneden af en zat te diep om zonder gevaar te kunnen worden verwijderd, waardoor Van Gogh zo’n 30 uur later aan zijn verwonding overleed.

Symposium over ziektebeeld Van Gogh

De tentoonstelling en het bijbehorende boek bieden een overzicht van de diagnoses die in de loop der jaren bij Van Gogh zijn gesteld, waaronder epilepsie, bipolaire (manisch-depressieve) stoornis, schizofrenie en alcoholvergiftiging. Veel artsen hebben geprobeerd vast te stellen wat voor ziekte Van Gogh had. In de afgelopen 100 jaar zijn er talloze publicaties verschenen over de mogelijke oorzaken van zijn aanvallen en de eventuele invloed ervan op zijn kunst.

Elke diagnose moet in de context van de tijd worden gezien; de medische wetenschap is immers voortdurend in ontwikkeling, en dat geldt ook voor de kennis over Van Gogh. Sommige diagnoses zijn inmiddels verworpen, andere zijn nog steeds reële mogelijkheden. Een eenduidig en definitief antwoord op de vraag waaraan hij leed, kan echter niet worden gegeven. Ook al weten we veel over Van Gogh, de patiënt zelf kunnen we niet meer ondervragen en onderzoeken. Gedacht wordt dat Van Goghs ziekte het gevolg zal zijn geweest van vele factoren, maar aan het wegen van al die factoren heeft tot dusver niemand zich gewaagd.

We gaan dit nu proberen met een expert meeting tijdens de tentoonstelling. Een internationaal en interdisciplinair team van medisch specialisten en Van Gogh-kenners zal zich op woensdag 14 september over deze problematiek buigen. Het resultaat wordt de volgende dag gepresenteerd en ter discussie gesteld op een publiek toegankelijk symposium over Van Goghs ziekte waarop meerdere experts zullen spreken (donderdag 15 september). Bekijk het programma.

Publicatie

Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geïllustreerd boek: De waanzin nabij. Van Gogh en zijn ziekte, geschreven door Nienke Bakker, Louis van Tilborgh en Laura Prins, m.m.v. Teio Meedendorp. Het boek wordt uitgegeven door Mercatorfonds, Brussel en verschijnt in het Nederlands, Engels en Frans. Internationale distributie: Yale University Press, Actes Sud.

Naast Van Goghs eigen beleving van zijn ziekte, die naar voren komt uit zijn correspondentie, bevat dit boek brieven en getuigenissen van de mensen uit zijn omgeving, zoals de artsen en vrienden die hem bijstonden en natuurlijk zijn broer Theo, zijn trouwe steun en toeverlaat. De gebeurtenissen rondom het ‘oorincident’ waarmee Van Goghs ziekte zich in Arles manifesteerde, de ziekenhuisopnames die erop volgden en zijn verblijf in de inrichting worden met behulp van deze bronnen tot in detail gereconstrueerd.

Belangrijke getuigenissen worden hier voor het eerst volledig en in Nederlandse vertaling gepubliceerd, zoals de brieven van Emile Bernard over Van Goghs eerste zenuwcrisis en zijn dramatische dood, net als de documenten uit het gemeentearchief van Arles die betrekking hebben op de zorgwekkende situatie waarin de kunstenaar verkeerde. Ook biedt dit boek een uitgebreide chronologie en een overzicht van de vele diagnoses die in de loop der tijd door artsen zijn gesteld.

Verruimde openingstijden

Tijdens de tentoonstelling De waanzin nabij heeft het museum verruimde openingstijden: vrijdag 15 juli t/m zondag 4 september dagelijks van 9 tot 19 uur, elke vrijdag tot 22 uur en elke zaterdag tot 21 uur. Vanaf maandag 5 september t/m 25 september zijn de openingstijden dagelijks van 9 tot 18 uur en op vrijdag tot 22 uur.

Er is een multimediatour bij de tentoonstelling. Kijk voor meer informatie en het boeken van online tickets, voor snelle toegang, opwww.vangoghmuseum.nl.

Over Content Editor N

Content editor of PressCenter website.

Schrijf Uw Reactie

Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *

*

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Kies de person met
de hand omhoog *

Scroll To Top